नेपालको सुदूरपश्चिमी पहाडमा अवस्थित बझाङ जिल्ला प्राकृतिक सुन्दरताले भरिपूर्ण, ऐतिहासिक महत्व बोकेको र सांस्कृतिक विविधताले समृद्ध भूभाग हो ।

सेती नदीका किनार, उकाली–ओरालीले भरिएका पहाड, हरियाली वन, र परिश्रमी मानिसहरूको जीवनशैलीले बझाङलाई विशेष बनाएको छ।

तर विडम्बना के छ भने यस्तो सम्भावनाले भरिएको जिल्ला आज पनि विकास, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य र आधारभूत पूर्वाधारका दृष्टिले पछाडि परेको छ। यही यथार्थले गर्दा “मेरो बझाङ, मेरो चिन्ता” भन्ने भावनाले हरेक बझाङ्गिको मनलाई छोएको छ।

बझाङको मुख्य चिन्ता भनेको विकासको गति अत्यन्तै सुस्त हुनु हो। सडक, स्वास्थ्य, शिक्षा र आर्थिक अवसरका हिसाबले बझाङ अझै पनि संघर्षरत देखिन्छ। कतिपय गाउँहरू अझै पनि वर्षातको समयमा सडकबाट पूर्ण रूपमा अलग हुन्छन् ।

एउटा बिरामीलाई अस्पताल पुर्‍याउन घण्टौँ मात्र होइन, कहिलेकाहीँ दिनौँ लाग्ने अवस्था छ। स्वास्थ्य सेवा कमजोर हुँदा सामान्य रोग पनि ज्यानै जाने खतरा बन्न सक्छ। आधुनिक सुविधायुक्त अस्पतालको अभाव, विशेषज्ञ डाक्टरको कमी र औषधिको अनियमित आपूर्तिले बझाङका नागरिकलाई ठूलो पीडा दिइरहेको छ।

शिक्षाको अवस्था पनि चिन्ताजनक छ। बझाङका धेरै विद्यालयहरूमा पर्याप्त शिक्षक, शैक्षिक सामग्री र आधुनिक प्रविधिको पहुँच छैन। उच्च शिक्षा हासिल गर्न चाहने विद्यार्थीहरूलाई जिल्ला बाहिर जानुपर्ने बाध्यता छ ।

आर्थिक अवस्था कमजोर भएका परिवारका बालबालिकाले शिक्षा बीचमै छोड्नुपर्ने अवस्था अझै पनि देखिन्छ। शिक्षाको स्तर कमजोर हुँदा युवाहरूको भविष्य सीमित हुँदै गएको छ।

युवाशक्ति बझाङको सबैभन्दा ठूलो सम्भावना हो, तर दुर्भाग्यवश यही शक्ति आज गाउँबाट पलायन भइरहेको छ। रोजगारीको अवसर नहुँदा बझाङका हजारौँ युवा भारत, खाडी मुलुक वा नेपालकै शहरहरूतिर जाने बाध्यतामा छन् ।

गाउँमा उत्पादनशील जनशक्ति कम हुँदा कृषि, पशुपालन र स्थानीय उद्यमहरू पनि कमजोर हुँदै गएका छन्। यदि यही अवस्था निरन्तर रहिरह्यो भने बझाङका धेरै गाउँहरू खाली हुने खतरा पनि बढ्दै जानेछ।

कृषि बझाङको मुख्य पेशा हो, तर आधुनिक प्रविधि, बजार पहुँच र उचित मूल्यको अभावले किसानहरू निराश छन्। सिँचाइको सुविधा नहुँदा धेरै खेती वर्षातमा निर्भर छ।

उत्पादन भए पनि बजारसम्म पुर्‍याउने सडक र व्यवस्थापन नहुँदा किसानले उचित मूल्य पाउन सक्दैनन्। फलफूल, जडीबुटी, पशुपालन र अर्गानिक कृषि विकासका धेरै सम्भावना हुँदाहुँदै पनि उचित नीति र लगानीको अभावले ती सम्भावनाहरू उपयोग हुन सकेका छैनन्।

बझाङमा पर्यटनको पनि ठूलो सम्भावना छ। प्राकृतिक सौन्दर्य, धार्मिक स्थल, संस्कृति र परम्परागत जीवनशैलीले यो क्षेत्रलाई पर्यटकका लागि आकर्षक बनाउँछ।

तर पर्यटन पूर्वाधारको अभावले गर्दा ती सम्भावनाहरू अझै पनि कागजमै सीमित छन्। सडक, होटल, प्रचार–प्रसार र व्यवस्थापन सुधार गर्न सकिएमा बझाङ पर्यटनको महत्वपूर्ण गन्तव्य बन्न सक्छ।

यसका साथै, सुशासनको अभाव पनि बझाङको अर्को महत्वपूर्ण समस्या हो। स्थानीय तहदेखि माथिल्ला तहसम्म विकासका योजनाहरू कागजमा सीमित हुने, बजेटको प्रभावकारी कार्यान्वयन नहुने र राजनीतिक स्वार्थले गर्दा वास्तविक विकास प्रभावित हुने अवस्था देखिन्छ।

विकासका नाममा आएका बजेटहरू पारदर्शी र प्रभावकारी ढंगले प्रयोग हुन सकेका छैनन् भन्ने गुनासो जनतामा व्यापक रूपमा सुनिन्छ।

तर यी सबै समस्याबीच पनि बझाङप्रति आशा मरेको छैन। बझाङका मानिसहरू मेहनती, इमानदार र संघर्षशील छन्। यदि राज्यले सही नीति, पर्याप्त लगानी र दूरदर्शी योजना बनायो भने बझाङको मुहार परिवर्तन हुन धेरै समय लाग्दैन ।

सडक सञ्जाल विस्तार, गुणस्तरीय शिक्षा, प्रभावकारी स्वास्थ्य सेवा, कृषि आधुनिकीकरण र पर्यटन प्रवर्द्धनमा विशेष ध्यान दिन सकिएमा बझाङको विकास सम्भव छ।

स्थानीय तह, प्रदेश सरकार र संघीय सरकारले बझाङलाई विशेष प्राथमिकतामा राख्न आवश्यक छ। विकासका योजनाहरू बनाउँदा स्थानीय आवश्यकता र सम्भावनालाई केन्द्रमा राख्नुपर्छ।

युवाहरूलाई गाउँमै रोजगारी सिर्जना गर्ने वातावरण बनाउन सकेमा पलायन रोक्न सकिन्छ। कृषि, जडीबुटी, पर्यटन र साना उद्योगहरूमा लगानी बढाउनु आवश्यक छ।

अन्ततः बझाङ केवल एउटा जिल्ला मात्र होइन, हजारौँ मानिसहरूको सपना र भविष्यसँग जोडिएको भूभाग हो। यहाँका पहाड, नदी, खेतबारी र गाउँहरूमा बस्ने मानिसहरूको आशा र अपेक्षा राज्यसँग जोडिएको छ। यदि राज्यले उनीहरूको पीडा बुझ्न सकेन भने विकासको नारा केवल नारामै सीमित रहनेछ।

बहुमतको सरकार बनेसँगै मुलुकमा राजनीतिक स्थायित्वको अपेक्षा बढेको छ, र यही सन्दर्भमा प्रधानमन्त्री बालेन शाहले सुदूरपश्चिम प्रदेशको भ्रमणका क्रममा व्यक्त गर्नुभएको 'सुदूर दुर नाइ' भन्ने भनाइ केवल भावनात्मक आश्वासन मात्र नभई विकासप्रतिको स्पष्ट प्रतिबद्धता पनि हो।

विगत लामो समयदेखि भौगोलिक दुर्गमता, पूर्वाधारको अभाव र राज्यको प्राथमिकताबाट टाढा परेको अनुभूति गरिरहेको बझाङ जिल्लाका लागि यो भनाइले नयाँ आशा जगाएको छ। 

यदि बहुमतको सरकारको स्थायित्वलाई विकासको अवसरमा रूपान्तरण गर्न सकियो भने सडक, शिक्षा, स्वास्थ्य, सञ्चार र आर्थिक गतिविधिको विस्तारमार्फत बझाङको सम्भावनालाई उजागर गर्न सकिन्छ।

त्यसैले अबको चुनौती आश्वासनमा सीमित नहुँदै ठोस नीति, पर्याप्त बजेट र प्रभावकारी कार्यान्वयनमार्फत बझाङलाई वास्तवमै ‘दुर नाइ, झिक्कै झिक्कै मायाको केन्द्र’ बनाउनेतर्फ अग्रसर हुनुपर्छ ।

“मेरो बझाङ, मेरो चिन्ता” भन्ने भावनाले केवल दुःख र निराशा मात्र व्यक्त गर्दैन, यसले परिवर्तनको अपेक्षा पनि व्यक्त गर्छ। बझाङको विकास केवल बझाङेलीहरूको मात्र जिम्मेवारी होइन, यो समग्र राष्ट्रको जिम्मेवारी हो।

जबसम्म बझाङजस्ता दुर्गम क्षेत्रहरू विकासको मूलधारमा आउँदैनन्, तबसम्म नेपालको समग्र विकास पनि अधुरो नै रहनेछ।

त्यसैले आज आवश्यक छ-चिन्तालाई संकल्पमा बदल्ने। समस्यालाई समाधानतर्फ लैजाने। र बझाङलाई सम्भावनाको उज्यालो बाटोमा अगाडि बढाउने। यही नै “मेरो बझाङ, मेरो चिन्ता” को साँचो अर्थ हो ।